{"id":11491,"date":"2025-10-11T19:55:57","date_gmt":"2025-10-11T17:55:57","guid":{"rendered":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/?page_id=11491"},"modified":"2025-10-11T19:59:02","modified_gmt":"2025-10-11T17:59:02","slug":"leteroj-kiel-suneroj-en-kesto","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/eo\/leteroj-kiel-suneroj-en-kesto\/","title":{"rendered":"Leteroj kiel suneroj en\u00a0kesto"},"content":{"rendered":"\n

de Libera Folio<\/a><\/strong> je 2025-06-19 en historio<\/em><\/p>\n\n\n\n

Anta\u016d kelkaj jaroj, Marc van Oostendorp ricevis viziton de du nederlandaj sinjorinoj, kiuj alportis al li stakon da amleteroj verkitaj en Esperanto, kun la peto traduki ilin. Ilia nederlanda patro ricevis tiujn leterojn en la tridekaj jaroj, de sia itala amikino. La leteroj rakontas la historion de granda amo, kiun ilia patro \u015dajne neniam forgesis \u2013 amo, kiun interrompis la fa\u015dismo.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201dViaj leteroj kiel suneroj brilos en mia vivo.\u201d Tiel skribis la juna italino Ada Magnina en januaro 1934 al Eduard Bakker, nederlanda maristo, kiun \u015di renkontis kelkajn monatojn pli frue en la esperantista klubo de \u011cenovo en Italujo. La frazo, skribita per eleganta, preska\u016d kaligrafia manskribo, elstaras sur la unua pa\u011do de la unua letero en kolekto de preska\u016d cent, kiun mi ricevis anta\u016d kelkaj jaroj de la du filinoj de Eduard. Post lia morto ili trovis la leterojn ka\u015ditajn en kesto, kaj ili petis min traduki la tekston \u2013 mi estis la sola, kiun ili konis, kiu povis legi la internacian lingvon. Kiel dankon mi rajtis konservi la leterojn.<\/p>\n\n\n\n

Post la afero kun Ada, Eduard edzi\u011dis al ilia patrino kaj neniam rakontis pri la anta\u016da amo. Liaj filinoj apena\u016d e\u0109 sciis, ke li iam parolis Esperanton. Tamen li konservis la leterojn dum jardekoj. Ni havas nur la leterojn, kiujn li ricevis, ne tiujn, kiujn li verkis \u2013 ni havas la vo\u0109on de Ada, sed ne la respondon de Eduard. Tamen eblas legi la tutan rakonton inter la linioj: de la unua brilo de amo \u011dis la silento de disi\u011do. Kaj \u0109ion \u0109i sur la fono de unu el la plej mallumaj epokoj de la e\u016dropa historio: la levi\u011do de fa\u015dismo.<\/p>\n\n\n\n

Eduard Bakker \u015dajne <\/strong>ne estis konata aktivulo en la nederlanda Esperanto-movado (li ne estis parenco de Hans Bakker, ekzemple; Bakker estas ofta nomo en Nederlando). Lia intereso pri la lingvo eble estis \u0109efe privata afero \u2013 parto de lia kleriga voja\u011do dum studoj por fari\u011di \u015dipoficiro. Dum sia restado en \u011cenovo en la frua printempo de 1933, li vizitis la lokan Esperanto-klubon \u2013 kiu havis propran domon en la urbo \u2013 kaj tie li renkontis Ada. \u0108irka\u016d Kristnasko li ver\u015dajne revenis por resti \u0109e amikoj de la familio \u2013 tranokti ne-edzi\u011dinte, e\u0109 se Ada ankora\u016d lo\u011dis \u0109e siaj gepatroj, ver\u015dajne estus invito al eteta skandalo en la domego kie la familio lo\u011dis.<\/p>\n\n\n\n

Ada Magnina, instruistino pri la itala kaj franca lingvoj, estis inteligenta, sentema kaj eleganta. \u015ci ne nur vizitadis la \u011cenovan Esperanto-klubon, sed anka\u016d verkis por itallingvaj kulturaj revuoj. \u015cia unua letero, datita je januaro 1934, estas plena je pasia amo: \u201dViaj leteroj kiel suneroj brilos en mia vivo. Anka\u016d vi, mia Eduard, restu certa pri mia amo, mia fideleco, mia atendado,\u201d \u015di skribis. \u015ci parolis pri sia soleco, pri la manko de vera kompreno \u0109e siaj samurbanoj: \u201dNeniu komprenas min tiel bone kiel vi!\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n

\u015ci priskribas siajn son\u011dojn, la promenadojn tra \u011cenovo, kaj la senton de perdo post la foriro de la nederlanda maristo. \u015ci inkludigas detalojn, kiuj donas vivecon al la leteroj: \u201dPasintan nokton mi revis, ke vi revenis viziti min kaj preferis miajn harojn \u0109iujn ondigitajn!\u201d En aliaj leteroj \u015di estas pli filozofia: \u201dAnta\u016d via alveno, preska\u016d sufi\u0109is viaj leteroj por feli\u0109igi min. Anta\u016de mi neniam spertis vian longan \u0109eeston, sed nun mi konstatis, ke viaj leteroj ne estas por mi plena feli\u0109o, \u0109ar granda feli\u0109o ekzistas nur apud vi.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ada skribas flue<\/strong>, kun nur maloftaj gramatikaj eraroj. \u015ci \u015dajne lernis la lingvon per korespondado, kaj tamen jam komence de la inter\u015dan\u011do \u015di atingas altan stilnivelon. \u015ciaj frazoj montras ne nur la forton de \u015diaj sentoj, sed anka\u016d la estetikon de la epoko. \u0108iu letero estas artverko \u2013 per vortoj, per manskribo, per enmetitaj floretoj. La Esperanto de Ada estas flua kaj nuancoplena. La leteroj parolas pri soleco, pri espero, pri la interspaco inter leteroj kaj la deziro je fizika \u0109eesto. Ili parolas ankora\u016d nun rekte al la leganto.<\/p>\n\n\n\n

La plej frapa trajto de la leteroj tamen estas la interplekti\u011do inter la sferoj persona kaj politika. En tiu tempo, la fa\u015disto Benito Mussolini jam estis la Duce (Gvidanto) de la \u015dtato Italujo. Jam en printempo 1934 Ada skribas: \u201dHodia\u016d, kiel \u0109iujare, forveturas la rekrutoj por la milita servado. Ili kantas gajajn kantojn adia\u016dante la familianojn kaj siajn knabinojn.\u201d \u015ci priskribas la scenon kun respekto kaj sento: \u201dLa esperoj de la Patrujo ekmar\u015das al la nova vivo.\u201d<\/p>\n\n\n\n

En majo 1934 \u015di entuziasmas pri sportaj virinoj: \u201dLa Duce donas multon al sportaj virinaj okaza\u0135oj, \u0109ar li volas, ke la itala virino estu forta por doni al la Patrujo multnombrajn infanojn. [\u2026] Pasinte virinoj estis tro sklavecaj.\u201d En septembro \u015di priskribas grandan amasan geedzi\u011don en Romo, organizitan de la re\u011dimo: \u201dLa Duce oferis al ili festenon, dancon k.t.p., \u0109ion senpage, anka\u016d la voja\u011don.\u201d<\/p>\n\n\n\n

En oktobro 1934 \u015di rakontas<\/strong> pri denunco kontra\u016d \u015dia patro, kiun najbaroj akuzis pri kontra\u016dfa\u015dismaj ideoj: \u201dSufi\u0109us, ke Pap\u00e1 [Pa\u0109jo] havus pasintan politikan mankon por esti tuj ekziligata kaj la tuta familio ruinigata!\u201d \u015ci konstatas la dan\u011deron, sed \u015dajne pli pro familia timo ol pro ideologia distanco. La\u016d la leteroj, Ada \u015dajnas ne nur ne kontra\u016dfa\u015disma, sed e\u0109 \u0109iam iom pli simpatianta la ideologion. En januaro 1935 \u015di e\u0109 mencias sian enga\u011di\u011don: \u201dMi esperas aparteni al la Kultura Legiono [\u2026] Mi nur devas studi la fa\u015distan le\u011daron; mi esperas poste propagandi Esperanton.\u201d La ideo disvastigi Esperanton en fa\u015disma kadro montras naivan kredon je interpopola harmonio e\u0109 sub totalisma regado.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n

Sed eble la plej \u015doka estas \u015dia letero el septembro 1935, en kiu \u015di pravigas la italan koloniismon en Afriko: \u201dLa eritrea kaj somala popolaro estas kontenta sub la itala regno, ili vivas bone, ne kiel bestoj.\u201d Kaj poste: \u201dLa negroj estas kiel bestoj, ilia instinkto estas besta.\u201d Jen la momento, kiam la persona vo\u0109o de Ada dissolvi\u011das en la vo\u0109on de sia epoko \u2013 kaj la amo malheli\u011das.<\/p>\n\n\n\n

La interpersona konflikto<\/strong> ekaperas dum 1935. Eduard \u015dajne esprimas deziron pri fizika intimeco, al kiu Ada ne pretas konsenti. En unu letero Ada skribas kun doloro: \u201dLa\u016d miaj ideoj, \u015dajnas al vi, ke ne oferante al vi mian korpon mi ne sufi\u0109e amas vin, \u0109ar tio estas granda amprovo.\u201d Jen momento, kiam du personoj, formitaj de malsamaj kulturoj, atendoj kaj eble anka\u016d de malsamaj revoj, ne plu atingas unu la alian.<\/p>\n\n\n\n

Poste la leteroj malmulti\u011das. Fine, ili \u0109esas.<\/p>\n\n\n\n

Estas facile legi tiujn leterojn kiel romantikan anekdoton: juna viro kaj virino, el malsamaj landoj, kuni\u011dintaj per Esperanto. Sed ilia valoro estas pli profunda. Ili estas inter la maloftaj ekzemploj de privata dokumentaro el la Esperanto-kulturo de la intermilita periodo. La plej multaj historiaj fontoj, kiujn ni havas, devenas el oficialaj revuoj, kongresprotokoloj a\u016d verkoj de elstaruloj. Sed \u0109i tie ni a\u016ddas la vo\u0109on de \u201dordinara\u201d samideanino \u2013 sed kian vo\u0109on!<\/p>\n\n\n\n

\u015ci skribas pri sia hezito \u0109eesti la kongreson de la Itala Esperanto-Federacio en Milano, malgra\u016d ricevita invito. \u015ci priskribas siajn samideanojn jene: \u201d\u0109iuj bonaj kaj indaj personoj.\u201d Kvankam \u015di partoprenas en la loka vivo, \u015di ne estas elstara figuro. \u015ci apartenas al tiu speco de esperantistoj, kiuj surportis la movadon: diskretaj, kaj modestaj, sed revantaj pri pli bona mondo. \u015cia ideo propagandi Esperanton ene de la Kultura Legio de la fa\u015disma \u015dtato montras, ke e\u0109 en ideologie kondi\u0109itaj strukturoj povis esti perceptataj ebloj por la lingvo de paco.<\/p>\n\n\n\n

Ni ne scias \u0109u \u015di restis lo\u011di en \u011cenovo, \u0109u \u015di edzini\u011dis (kvankam \u015di sugestas tion en sia lasta letero), a\u016d \u0109u \u015di postvivis la militon. Eble anka\u016d \u015diaj infanoj a\u016d genepoj iam trovos leterojn en skatolo. A\u016d eble \u015di por \u0109iam malaperis en la fono, a\u016d en la suferoj de la milito.<\/p>\n\n\n\n

Marc van Oostendorp<\/em><\/p>\n\n\n\n

Unue publikigita de Libera Folio<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

de Libera Folio je 2025-06-19 en historio Anta\u016d kelkaj jaroj, Marc van Oostendorp ricevis viziton de du nederlandaj sinjorinoj, kiuj alportis al li stakon da amleteroj verkitaj en Esperanto, kun la peto traduki ilin. Ilia nederlanda patro ricevis tiujn leterojn en la tridekaj jaroj, de sia itala amikino. La leteroj rakontas la historion de granda … Verder lezen Leteroj kiel suneroj en\u00a0kesto<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-11491","page","type-page","status-publish","hentry","without-featured-image"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11491","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11491"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11491\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11499,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11491\/revisions\/11499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11491"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}