{"id":6741,"date":"2024-10-08T11:56:25","date_gmt":"2024-10-08T09:56:25","guid":{"rendered":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/?page_id=6741"},"modified":"2026-04-14T21:01:04","modified_gmt":"2026-04-14T19:01:04","slug":"esperanto-kulturo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/eo\/esperanto-kulturo\/","title":{"rendered":"Esperanto-kulturo"},"content":{"rendered":"\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n

En la Esperanto-mondo esperantistoj el diversaj fonoj renkontas unu la alian. Inter ili estas junaj kaj maljunaj, homoj kun malsamaj gustoj pri muziko, homoj kiuj man\u011das kaj ne man\u011das viandon, homoj kun malsamaj politikaj kaj religiaj devenoj, pacifistoj kaj homoj kiuj ali\u011dis kiel soldatoj en Ukrainio.<\/p>\n\n\n\n

Oni uzas vortoj kiel “Esperanto-movado” kaj “la Esperanto-mondo” por priskribi la grupon de esperantistoj tra la mondo, kaj anka\u016d la vorto “Esperanto-komunumo” estas uzata. Kio certe kunigas esperantistojn estas, ke ili interesi\u011das pri la sama lingvo.<\/p>\n\n\n\n

Propra kulturo<\/h2>\n\n\n\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Nanne Kalma kaj Ankie van der Meer el Frislando,
muzikas sub la nomo Kajto kaj kreas belan atmosferon
dum Esperanto-kongresoj. Jen ili mansvinge adia\u016das
kongresanojn de UK 2023 en Torino.(Foto: F.K. Hovinga)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tra la jaroj anka\u016d Esperanto-parolantoj disvolvis propran kulturon kun komunaj socikulturaj normoj. Plej multaj esperantistoj sentas sin mondlo\u011dantoj kaj interesi\u011das pri aliaj landoj kaj kulturoj. Multaj interesi\u011das pri lingvoj kaj dialektoj kaj ofte parolas aliajn fremdajn lingvojn krom Esperanto.<\/p>\n\n\n\n

La Esperanto-kulturo inkluzivas la artojn, kiel lega\u0135o, literaturo, muziko, filmoj kaj teatro, kun siaj propraj konataj verkistoj, kantistoj kaj artistoj. Kelkaj el la plej gravaj homoj de la Esperanta literaturo inkludas William Auld, kiu estis nomumita trifoje por la Nobel-premio pri literaturo, Julio Baghy, K\u00e1lm\u00e1n Kalocsay kaj Claude Piron. La kulturo anka\u016d inkluzivas naciajn kaj internaciajn eventojn kaj kulturajn inter\u015dan\u011dojn. Kelkaj Esperanto-asocioj havas konstrua\u0135ojn, kiel UEA en Roterdamo kaj FEL en Antverpeno kaj iam estis Esperanto-lando, Ne\u016dtrala Moresnet.<\/p>\n\n\n\n

Voja\u011di<\/h3>\n\n\n\n

Grava parto de la Esperanto-kulturo estas voja\u011di al aliaj landoj kaj renkonti homojn el la tuta mondo. Dum kongresoj oni kune vesperman\u011das, kaj multaj esperantistoj aktive ser\u0109as kontakton unu kun la alia. Danke al la lingvo, ili ekkonas diversajn kutimojn, tradiciojn kaj gustojn el aliaj kulturoj. Per la retejo Pasporto Servo<\/a> oni povas trovi gastemajn esperantistojn \u0109e kiuj vi povas tranokti \u2014 kaj se vi volas, vi anka\u016d povas ali\u011di kiel gastiganto a\u016d gastigantino.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Rianne Sanders verkis personan raporton pri la renkonti\u011doj, kiujn \u015di spertis en 2025 pere de Esperanto: Mia vizito al Esperantolando<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

En la somero de 2024 Rianne Sanders renkontis Evelyne kaj \u015dian partneron dum piedirado tra Francio. Ili estis la unuaj esperantistoj kun kiuj \u015di iam ajn konati\u011dis. \u015ci tranoktis \u0109e ili kaj dum tiuj vespero Evelyne tiel vigle kaj entuziasme rakontis pri Esperanto, ke balda\u016d poste \u015di mem decidis eklerni la lingvon. Legu la intervjuon kun Evelyne<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Esperantistoj renkontas esperantistojn en aliaj landoj, kaj tiam foje ekestas amrilatoj. Anta\u016d kelkaj jaroj, Marc van Oostendorp ricevis viziton de du nederlandaj sinjorinoj, kiuj alportis al li stakon da amleteroj verkitaj en Esperanto, kun la peto traduki ilin. Ilia nederlanda patro ricevis tiujn leterojn en la tridekaj jaroj, de sia itala amikino. La leteroj rakontas la historion de granda amo, kiun ilia patro \u015dajne neniam forgesis. Al alia rakonto.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Muziko, radio kaj televido<\/h3>\n\n\n\n

Vi povas a\u016dskulti multe da Esperanto-muziko \u0109e Jutubo. Ekzistas anka\u016d sendependa muzikeldonejo, Vinilkosmo, kiu okupi\u011das pri produktado, eldonado kaj distribuado de muziko en Esperanto. \u011ci ofertas lar\u011dan gamon de muzikstiloj, inkluzive de roko, popmuziko, popola, kaj pli. La etikedo subtenas artistojn el la tuta mondo kaj propagandas la Esperanto-kulturon per muziko. Vinilkosmo…<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ekzistas pluraj Esperantaj radiostacioj, kiujn oni nun povas a\u016dskulti rete a\u016d kiel podkasto. Muzaiko<\/a> elsendas 24 horojn tage. Krom Muzaiko, kelkaj el la plej a\u016dskultitaj podkastoj estas \u0108ina Radio internacia<\/a>, 3ZZZradio<\/a> el A\u016dstralio, Pola Retradio<\/a> kaj Varsovia Vento<\/a> el Pollando kaj Radio Havano Kubo<\/a> el Kubo. Vi povas trovi pli da radio kaj podkastoj \u0109e Esperanto.net<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

ZamTV<\/a> montras filmetojn 24 horojn tage kaj tiel \u011di funkcias kiel televidilo.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Himalia (2024) \u2013 Poema sciencfikcia fabelo en Esperanto<\/h4>\n\n\n\n

La kanada mallongfilmo Himalia<\/strong> (2024), re\u011disorita de Juliette A. Lossky kaj Clara Milo, prezentas droman, forte vidan rakonton pri juna knabino, kiu allogi\u011das de mistera lumradio el la \u0109ielo. En mondo kie realo kaj imagopovo sin tu\u015das, \u015di sekvas tiun lumon kiel internan gvidilon en sia ser\u0109ado je senco kaj identeco.<\/p>\n\n\n\n

Specialan nuancon donas la uzo de Esperanto<\/strong>. La kreintoj elektis lingvon ne ligitan al unu sola lando a\u016d kulturo, por doni al la filmo universalan, preska\u016d senlokan etoson. La milda, melodie fluanta sono de Esperanto perfekte kongruas kun la poezia tono de la rakonto.<\/p>\n\n\n\n

Spektu la filmon \u0109e Arte<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Simboloj kaj kutimoj<\/h3>\n\n\n\n

Esperanto-kulturo havas emblemojn, simbolojn kaj arta\u0135ojn. Estis eldonitaj Esperantaj po\u015dtmarkoj kaj foje e\u0109 moneroj nomitaj steloj<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Esperantistoj havas anka\u016d proprajn kutimojn kaj kutimojn, ekzemple kiam ili renkontas unu la alian. Ili uzas certajn Esperantajn vortojn. Ekzemplo de tia vorto estas “krokodili”, kiu signifas, ke homoj en Esperanta medio parolas sian propran nacian lingvon.<\/p>\n\n\n\n

La kulturo \u015dan\u011di\u011das kaj ri\u0109i\u011das \u0109ar homoj en la tuta mondo renkontas unu la alian.<\/p>\n\n\n\n

Por tiuj, kiuj volas scii pli pri Esperanto-kulturo, povas legi la libron Esperanta kulturo<\/a><\/em>, redaktita de Ilona Koutny (lingvo: Esperanto).<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Esperanto-monumento en Zwolle
(foto: F.K. Hovinga)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
La Esperanto-flago estas unu el la simboloj de Esperanto, same kiel la verda koloro. <\/em>(foto: F.K. Hovinga)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
La itala kantistino Kjara regule kantas kaj eldonis plurajn KD-ojn en Esperanto.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

La nombro de esperantistoj<\/h3>\n\n\n\n
\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Renkonti\u011do kun germanoj kaj belgoj en Torino<\/em>
(UK 2023) (foto: F.K. Hovinga)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Neniu scias kiom da esperantistoj estas. Taksoj foje estis faritaj. La nombroj varias de dekoj de miloj da homoj \u011dis 2 milionoj da homoj tutmonde. Dependas anka\u016d de kiu oni konsideras esperantisto. Tiuj, kiuj entuziasmas pri Esperanto kaj lernis nur kelkajn vortojn, povas nomi sin esperantistoj, same kiel tiuj, kiuj jam de jaroj nenion faris per la lingvo, sed tamen \u015datas la ideon. La termino “esperantisto” ne estas protektata. Tio ver\u015dajne ne bone kongruus kun la Esperanto-ideo kie inkluzivo estas grava kerna valoro.<\/p>\n\n\n\n

Kelkaj homoj ali\u011das al asocio. Esperanto Nederlando nuntempe (2024) havas pli ol ducent membrojn. UEA havis dek tri mil membrojn en 2016. Sed \u0109i tiuj nombroj diras malmulte pri la nombro da homoj, kiuj interesi\u011das pri la lingvo. La Esperanta versio de Vikipedio montras, ke estas multaj Esperanto-entuziasmuloj ekster la asocioj. La nombro de \u0109i tie kreitaj artikoloj superis 350 mil en 2024 (fonto: r\/Esperanto). La Esperanta Vikipedio estas do en la 27-a loko se temas pri la kvanto de artikoloj (fonto: Bing Copilot). \u011ci havas 595000 vizitantoj monate.<\/p>\n\n\n\n

Esperanto video<\/h4>\n\n\n\n

La \u0109i-suba video, de anta\u016d kelkaj jaroj, donas bonan impreson pri la Esperanto-movado. Vi povas \u015dalti nederlandajn subtekstojn.<\/p>\n\n\n\n