{"id":6749,"date":"2024-10-08T12:06:41","date_gmt":"2024-10-08T10:06:41","guid":{"rendered":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/?page_id=6749"},"modified":"2024-12-25T19:47:47","modified_gmt":"2024-12-25T18:47:47","slug":"esperanto-kaj-la-komputilo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/eo\/esperanto-kaj-la-komputilo\/","title":{"rendered":"Esperanto kaj la komputilo"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

La Esperanto-alfabeto enhavas kelkajn signojn, kiuj apena\u016d ekzistas en aliaj lingvoj: \u0108, \u0109, \u011c, \u011d, \u0124, \u0125, \u0134, \u0135, \u015c, \u015d, \u016c kaj \u016d. Tio povas esti malfacila dum tajpado de Esperanto-tekstoj, ekzemple \u0109e sendado de retpo\u015dtoj. Kiam Zamenhof lan\u0109is Esperanton en 1887, li kompreneble ne sciis, ke iam ekzistos komputiloj. Por uzado de tajpiloj kaj presado de libroj, li proponis la h-metodon. Tio signifas, ke oni anstata\u016digas la literojn kun \u0109apelo per la litero kaj ‘h’. Ekzemple, ‘\u0109’ i\u011das ‘ch’. La vorto ‘\u0109irka\u016da\u0135o’ povas esti skribita kiel ‘chirkauajho’. La hoketo super la u (\u016d) estas tiam preterlasita.<\/p>\n\n\n\n

Dum la jaroj sur la interreto la uzo de la x-metodo fari\u011dis kutima. Oni anstata\u016digas la \u0109apelitajn literojn per la litero kaj ‘x’. La vorto ‘\u0109irka\u016da\u0135o’ estas skribita kiel ‘cxirkauxajxo’. La avanta\u011do de la x-metodo estas, ke teksto kun x-oj povas esti pli rapide konvertita al teksto kun \u0109apeloj.<\/p>\n\n\n\n

Kaj la h-metodo kaj la x-metodo estas ankora\u016d uzataj. Estas nenio kontra\u016d tio. Sed nuntempe sur plej multaj sistemoj anka\u016d eblas tajpi la \u0109apelajn literojn. Tamen povas okazi, ke vi uzas tiparon, kiu ne enhavas Esperanto-literojn. Tiam elektu alian tiparon, kiu similas al \u011di.<\/p>\n\n\n\n

Operaciumoj<\/h2>\n\n\n\n

En Microsoft Windows<\/h3>\n\n\n\n

En Windows oni ofte uzas Tajpi.<\/p>\n\n\n\n

Tajpi per Tajpi<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n

Por Microsoft Windows la uzo de Tajpi estas tre facila. Vi el\u015dutas la programeton de la retejo https:\/\/pliejo.komputeko.net\/tajpi-nederlands<\/a>
kaj facile instalas \u011din sur la komputilo. Poste vi trovas la programon en la taskopleto. Se vi ne volas tajpi Esperanto-literojn, vi povas mal\u015dalti la programon per dufoje klaki sur la kahelo.<\/p>\n\n\n\n

Tajpi per Tajpi estas simple. Vi tajpas la literon kaj sekvigas \u011din per ‘h’ a\u016d ‘x’. Se vi volas tajpi literojn per aliaj klavokombinoj, vi povas anka\u016d agordi tion.<\/p>\n\n\n\n

La aplika\u0135o estas regule \u011disdatigata kaj funkcias anka\u016d sur Windows 11.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Sur Android-telefono<\/h3>\n\n\n\n

Sur Android-telefono vi povas instali la klavaron Microsoft Swiftkey.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Microsoft Swiftkey-klavaro<\/h3>\n\n\n\n

Vi tajpas la Esperanto-literojn sur la SwiftKey-klavaro, tenante la literon iom pli longe premita, post kio la Esperanto-litero aperas.<\/p>\n\n\n\n

En la Android Play Store vi povas instali SwiftKey. En la klavaragordoj vi trovas “Agordoj de Microsoft SwiftKey” (Instellingen Microsoft SwiftKey<\/em>). Sub la sekcio “Plurlingva” (Meertalig<\/em>) vi povas aldoni Esperanton kiel lingvon.<\/p>\n\n\n\n

Programoj, kiuj subtenas Esperanton.<\/h2>\n\n\n\n

Aldone al la eblo tajpi en Esperanto estas anka\u016d agrable se la programoj, kiujn vi uzas, estus en Esperanto. Bona ekzemplo de tio estas Firefox.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Firefox<\/h3>\n\n\n\n

La retumilo Firefox subtenas Esperanton. Sub Agordoj (Instellingen<\/em>), kategorio \u0108efaj (Algemeen<\/em>), vi povas aldoni Esperanton kiel lingvon sub la sekcio “Lingvo” (Taal<\/em>). Tuj poste la teksto de la retumilo estos en Esperanto.<\/p>\n\n\n\n

Sub Agordoj vi povas trovi diversajn aplika\u0135ojn sub “Etenda\u0135oj kaj etosoj”, kiuj estas kreitaj por uzi Esperanton a\u016d subteni la lingvon. Ekzemploj de tio estas la vortaro “Esperanto Vortaro” kaj “Ektajpu”, per kiu vi povas tajpi Esperantajn literojn metante x malanta\u016d la litero.<\/p>\n\n\n\n

Oni povas uzi Firefox senpage. En Esperanto \u011di anka\u016d estas nomata “Fajrovulpo.”<\/p>\n\n\n\n

Linux<\/h2>\n\n\n\n

Sur Linukso vi povas tajpi Esperanto-literojn la\u016d du manieroj.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Estas anka\u016d programo simila al Tajpi: IBUS!
    Vi povas trovi la programon en la programarejo de preska\u016d \u0109iuj Linukso-distribuoj, kiel Ubuntu, Kubuntu, Suse, Fedora kaj Debian.
    IBus estas inteligenta enigilo por Linukso\/Unikso. Vi povas tajpi Esperantajn literojn per diversaj metodoj. \u0108ar UTF-8 estas norma ekde la jaro 2000, vi ne devas \u015dan\u011di ion en la programoj. IBUS! ofte estas jam anta\u016dinstalita.

    Klaku sur la fotoj por la agordoj.
    Klaku sur “Sistemo” (Systeem<\/em>)\u2192 “Preferoj” (Voorkeuren<\/em>) kaj iru al “Ibus-preferoj” (Ibus-voorkeuren<\/em>).
    La unuan fojon la programo demandas, \u0109u \u011di devas starti. Konfirmu tion.
    En la langeto “\u011cenerala” (Algemeen<\/em>), estas montrite kiel vi povas \u015dalti a\u016d mal\u015dalti la rapidklavon: Control+spaceto.
    En la langeto “Eniga metodo” (Invoermethode<\/em>), klaku sur “Elekti enigmetodon” (Kies een invoermethode<\/em>).
    Iru al Esperanto kaj elektu ekz. “Esperanton \u2013 x-sistemo”.
    Klaku sur [Aldoni] (Toevoegen<\/em>).
    Nun vi povas uzi la sistemon, ekzemple per tajpado de cx a\u016dtomate aperas \u0109.

    <\/li>\n\n\n\n
  2. Ekde kelkaj jaroj fari\u011dis ankora\u016d pli facile krei Esperanto-literojn, kaj vi povas preterlasi la supre menciitan. \u011ci estas jam agordita kaj temas nur pri du etaj agordoj. Vidu la bildon.

    Iru al “agordoj”(Instellingen<\/em>) kaj klaku sur [Agordi klavarajn opciojn] (Toetsenbordopties instellen<\/em>).
    Marku “Aldoni Esperanto-literojn” (Esperantoletters toevoegen<\/em>).

    Nun vi povas krei la deziratajn literojn tenante premita la dekstran ALT-klavon. Do ALT+c donas: \u0109. ktp.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    La Linuksa operaciumo estas preska\u016d tute tradukita al Esperanto kaj estas senpage disponebla. Do ne nur unu programo, sed la tuta medio. Klaku sur la fotojn.<\/p>\n\n\n\n

    Sur Apple-komputilo<\/h3>\n\n\n\n
    \n
    \n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Sur komputilo kun MacOS vi povas uzi la klavaron “ABC – Pliampleksigita” (ABC – Uitgebreid<\/em>). <\/p>\n\n\n\n

    Por agordi tion, malfermu la sistempreferojn kaj elektu “Klavaro” (Toetsenbord<\/em>) el la maldekstra kolumno.
    Klaku la butonon [\u015can\u011di\u2026] (Wijzig…<\/em>). Malfermi\u011dos nova fenestro kun maldekstre malsupre malgranda pluso.
    Klaku \u011din, kaj vi vidos longan liston de lingvoj. Elektu la anglan, kaj poste “ABC – Pliampleksigita”. Konfirmu la elekton klakante “Aldoni” (Voeg toe<\/em>). Poste vi anka\u016d povas forigi la nederlandan klavaran aran\u011don, a\u016d vi povas elekti \u015dan\u011di inter klavaraj aran\u011doj (dekstre supre en la menuo-drinkejo).<\/p>\n\n\n\n

    Por tajpi vi sekvu \u0109i tiujn pa\u015dojn:
    Kiam vi tenas premita la alt-klavon kaj tajpas “6”, aperas \u0109apelo en flava kampo. Poste vi tajpu la literon, kiun vi volas meti sub la \u0109apelon. La “\u016c” havas “luneton” anstata\u016d \u0109apelon; anstata\u016d alt-6, vi tajpas alt-b (kaj sekve “u”).<\/p>\n\n\n\n

    Tajpi nederlande estas plejparte la sama. Literoj kiel “\u00e4 \u00eb \u00ef \u00f6 \u00fc” vi ankora\u016d tajpas per alt-u, “\u00e1 \u00e9 \u00ed \u00f3 \u00fa” restas alt-e, kaj “\u00e0 \u00e8 \u00ec \u00f2 \u00f9” restas alt-`. La maloftaj fojoj kiam vi bezonas tajpi “\u00e2 \u00ea \u00ee \u00f4 \u00fb” estas malsamaj: tio estis alt-i kun la Nederlanda klavaro, sed nun estas alt-6. Anka\u016d la \u20acuro-simbolo estas malsama. Anstata\u016d alt-2, vi nun devas premi anka\u016d la majuskloklavon, do alt-shift-2.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Sur iPhone de Apple<\/h3>\n\n\n\n
    \n
    \n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Iru al la App-vendejo (App-store<\/em>) kaj ser\u0109u ‘Esperanto keyboard’. Malfermu tiun programon.<\/p>\n\n\n\n

    Iru poste al “Agordoj”.
    Elektu “\u011cenerala” (Algemeen<\/em>) > “Klavaro” (Toetsenbord<\/em>) > “Klavaroj” (Toetsenborden<\/em>) kaj klaku sur “Aldoni klavaron” (Voeg toetsenbord toe<\/em>).
    Sub “Klavaroj de eksteraj liverantoj” (Toetsenborden van derden<\/em>) vi vidos butonon “Esperanto keyboard”.<\/p>\n\n\n\n

    Ekde tiam vi povas tajpi Esperante en \u0109iu aplika\u0135o per la globeto malsupre maldekstre en la ekrano. Se vi longe premas la globeton, vi vidos menuon, kie vi povas elekti “Esperanton”. Mallonge tu\u015di la globeton permesas \u015dan\u011di inter diversaj klavaroj; en la spacstango vi mallonge vidos aperi la nomon de la aktiva klavaro.<\/p>\n\n\n\n

    Por tajpi la akcentitajn literojn, unue elektu la klavon kun la kromdako, dekstre de la spacstango. Poste tajpu C, G, H, J, S a\u016d U.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
    \n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    La Esperanto-alfabeto enhavas kelkajn signojn, kiuj apena\u016d ekzistas en aliaj lingvoj: \u0108, \u0109, \u011c, \u011d, \u0124, \u0125, \u0134, \u0135, \u015c, \u015d, \u016c kaj \u016d. Tio povas esti malfacila dum tajpado de Esperanto-tekstoj, ekzemple \u0109e sendado de retpo\u015dtoj. Kiam Zamenhof lan\u0109is Esperanton en 1887, li kompreneble ne sciis, ke iam ekzistos komputiloj. Por uzado de tajpiloj … Verder lezen Esperanto kaj la komputilo<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-6749","page","type-page","status-publish","hentry","without-featured-image"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6749","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6749"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6749\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8457,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6749\/revisions\/8457"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}