{"id":7469,"date":"2024-11-24T21:59:00","date_gmt":"2024-11-24T20:59:00","guid":{"rendered":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/?page_id=7469"},"modified":"2025-02-10T23:56:58","modified_gmt":"2025-02-10T22:56:58","slug":"esperanto-longa-sercado","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/eo\/esperanto-longa-sercado\/","title":{"rendered":"Esperanto, longa ser\u0109ado"},"content":{"rendered":"\n<p>Multaj lingvoj estas parolataj tra la surfaco de nia terglobo kaj tiu diverseco estas ri\u0109a\u0135o sed foje anka\u016d tre malfacila. Lingvoj disvolvi\u011das. Anka\u016d Esperanto ne nur ekestis el nenie.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:60%\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\">La Biblio<\/h3>\n\n\n\n<p>La Biblia rakonto pri la Babela Turo estas antikva ekzemplo, kiu provas klarigi kiel la diverseco de lingvoj esti\u011dis. La homoj ne plu komprenis la lingvon de la alia kaj pro tio la konstruado de la turo malsukcesis, la\u016d la rakonto en Genezo.<br>Anka\u016d la Biblio mem ne eskapis la problemon. Nur malmultaj homoj ankora\u016d povas legi la Biblion en \u011dia originala lingvo. Tradukoj balda\u016d aperis en multaj lingvoj tute nekonataj al la plej multaj homoj.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Mezepoko: la latina<\/h3>\n\n\n\n<p>En la Mezepoko, estis unu lingvo parolata tra granda parto de la konata mondo: la latina. Preska\u016d \u0109iuj sciencaj libroj estis verkitaj en la latina lingvo, lingvo komprenata nur de homoj edukitaj uzi \u011din. Kaj ne eraru: la latina estas malfacile lernebla lingvo kun multaj komplikaj reguloj. Ne por \u0109iuj.<\/p>\n\n\n\n<p>Ekzistis revoluciaj mensoj, kiuj decidis verki siajn librojn en la lingvo de la komuna homo: germana, franca, itala, angla, nederlanda, ktp.<br>Tio jes signifis ke tiuj libroj estis nur alireblaj en limigita areo.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:40%\">\n<figure data-wp-context=\"{&quot;imageId&quot;:&quot;69f1d2ae3954c&quot;}\" data-wp-interactive=\"core\/image\" class=\"wp-block-image size-full wp-lightbox-container\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"1024\" data-wp-class--hide=\"state.isContentHidden\" data-wp-class--show=\"state.isContentVisible\" data-wp-init=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on-async--click=\"actions.showLightbox\" data-wp-on-async--load=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on-async-window--resize=\"callbacks.setButtonStyles\" src=\"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Toren-van-Babel-Copilot-1.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4191\" style=\"object-fit:cover\" srcset=\"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Toren-van-Babel-Copilot-1.jpeg 1024w, https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Toren-van-Babel-Copilot-1-300x300.jpeg 300w, https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Toren-van-Babel-Copilot-1-150x150.jpeg 150w, https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Toren-van-Babel-Copilot-1-768x768.jpeg 768w, https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Toren-van-Babel-Copilot-1-90x90.jpeg 90w, https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Toren-van-Babel-Copilot-1-380x380.jpeg 380w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\taria-label=\"Vergroten\"\n\t\t\tdata-wp-init=\"callbacks.initTriggerButton\"\n\t\t\tdata-wp-on-async--click=\"actions.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"state.imageButtonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"state.imageButtonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Bildo: Copilot<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Pluraj provoj<\/h3>\n\n\n\n<p>En la 16-a jarcento oni ekpensis pri internaciaj lingvoj.<br>Descartes (1596-1650) estis unu el la unuaj, kiuj pensis pri la lingva problemo. Li kredis, ke eblus konstrui lingvon kaj pensis pri kiel tia lingvo devus aspekti.<\/p>\n\n\n\n<p>Comenius (1592-1670) anka\u016d vidis potencialon en artefarita lingvo kaj en sia libro &#8216;Via Lucis&#8217; (&#8216;La Vojo de Lumo&#8217;) li donis instrukciojn pri kiel tia lingvo devus esti konstruita. La similecoj kun posta Esperanto abundas .<br>Leibniz (1646-1716) desegnis bildan manuskripton en kiu signifoj estis peritaj sendepende de parola lingvo. Tian bildskribon ni nomas &#8216;Pazigrafio&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<p>Pazigrafioj estas vaste uzataj nuntempe. Pensu pri la ikonoj en stacidomoj, trafiksignoj, lavaj instrukcioj ktp.<br>Multaj el tiuj pensuloj \u0109efe interesi\u011dis pri la sciencaj aspektoj de lingvo, sed kun la Franca Revolucio la plibonigo den komunikado inter popoloj venis fronten.<\/p>\n\n\n\n<p>Joseph de Maimieux en 1797 publikigis sian Pazigraphie: Skriba lingvo, ankora\u016d ne ta\u016dga por parola uzo, kiu bazi\u011dis sur 12 signoj kombineblaj la\u016d certaj reguloj.<br>Elkrepuski\u011dis la konscio, ke nova lingvo, kiu vere povas plibonigi komunikadon inter popoloj, anka\u016d devas esti parolebla.<\/p>\n\n\n\n<p>En la 19-a jarcento oni koncentri\u011dis pli al simpligo de ekzistantaj naciaj lingvoj. Aperis lingvoj kiaj Universalsprache, Pasilingua, Mondolingue kaj Angio-France.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Volap\u00fck<\/h3>\n\n\n\n<p>En 1879, la katolika kleriko Johann Martin Schleyer (1831-1912) lan\u0109is Volapukon.<br>Tiu \u0109i lingvo disvasti\u011dis rapide kaj \u015dajnis havi la potencialon fari\u011di bona internacia lingvo.<br>La gramatiko fari\u011dis multe pli simpla ol tiu de la ekzistantaj naciaj lingvoj, sed la frazstrukturo, vortordo kaj vortprovizo (multaj unusilabaj vortoj) estis ankora\u016d sufi\u0109e malfacilaj. Kelkaj Volapukaj konferencoj okazis, sed en la germana lingvo, ne en Volapuko. En 1889 okazis konferenco en Volapuko, sed montri\u011dis, ke la lingvo ne vere ta\u016dgas por parola komunikado. Proponoj por plibonigoj ekestis kaj estis malaprobitaj fare de Schleyer. Post tio okazis kolapso kaj la Volapuko nun preska\u016d malaperis.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:60%\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kaj poste estas Esperanto<\/h3>\n\n\n\n<p>En 1887 aperis la unua lernolibro de Esperanto en la rusa, pola, germana, franca kaj angla. \u011ci estis verkita de la okulkuracisto Dr. L.L. Zamenhof kiu naski\u011dis en Bjalistoko. En Bjalistoko lo\u011dis judoj, poloj, rusoj, germanoj kaj litovoj kaj \u0109iu grupo parolis sian propran lingvon, kio ka\u016dzis multajn problemojn, miskomprenojn kaj kverelojn.<br>Li provis desegni lingvon, sed la unua provo estis malsukcesa.<br>Kiam li lernis la anglan dum siaj studoj, li vidis, ke gramatiko anka\u016d povas esti simpla.<br>Li esploris, kiuj gramatikaj formoj estas utilaj kaj kiuj ne.<br>Li elektis vortojn \u0109efe el la \u011dermanaj kaj latinidaj lingvoj, \u0109ar tiuj lingvoj estis la plej uzataj en lia mondo.<br>Lerta sistemo de prefiksoj kaj sufiksoj montris, ke la lingvo povas sufi\u0109i kun pli malgranda vortprovizo. Ekzemplo: &#8216;mal&#8217; indikas la malon de la vorto kiu sekvas \u011din do vi ne bezonas apartajn vortojn por maloj. Tiumaniere, Esperanto havas 10 prefiksojn kaj 30 sufiksojn, do vi devas parkerigi multe malpli da vortoj.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:40%\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"425\" height=\"376\" src=\"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Esperanto-wordt-geboren-Copilot-1-sel3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4220\" style=\"object-fit:cover\" srcset=\"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Esperanto-wordt-geboren-Copilot-1-sel3.jpg 425w, https:\/\/esperanto-nederland.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Esperanto-wordt-geboren-Copilot-1-sel3-300x265.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 425px) 100vw, 425px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Plaatje: Copilot<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p>Kiam Zamenhof publikigis sian Esperanto-lernolibron en 1887, li faris tion sub la nomo Dr. Esperanto (&#8220;Tiu, kiu esperas&#8221;). \u011ci ne estis tuja sukceso \u0109ar en 1887 la atendoj \u0109irka\u016d Volapuko estis ankora\u016d altaj, kio ne da\u016dros tre longe, sed jes malhelpis la plii\u011don de Esperanto dum iom da tempo.<\/p>\n\n\n\n<p>Sed iom post iom, la reagoj komencis plimulti\u011di. Pli kaj pli da homoj interesi\u011dis, la spertoj estis bonaj. La demando tamen estis, kiel estus, se multe da homoj provus paroli \u0109i tiun lingvon?<br>En 1905 okazis la unua Esperanto-Kongreso en Bulonjo-\u0109e-Maro, Francio. Preska\u016d 700 kongresanoj venis el 20 landoj. Estis sukceso, homoj flue parolis la lingvon kaj komprenis unu la alian!<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Evoluado de Esperanto<\/h3>\n\n\n\n<p>Lingvoj evoluas. Novaj konceptoj kiel komputiloj, kosmovoja\u011doj kaj interreto ankora\u016d ne ekzistis en la tempo de Zamenhof. Novaj vortoj estas kreitaj, la ekzistantaj prefiksoj kaj sufiksoj ofte povas helpi pri tio kaj tiuj vortoj akceptatas a\u016d ne. Se vorto estas akceptita, \u011di estos inkluzivita en la vortarojn.<br>Kiaj ajn \u015dan\u011doj okazas en Esperanto, \u015dan\u011do neniam iru kontra\u016d aro de fiksitaj reguloj fiksitaj en Fundamento de Esperanto, kiu enhavas la bazajn principojn de la lingvo, la 16 bazajn regulojn, glosaron de 1800 radikvortoj kaj kelkaj ekzercoj.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Esperanto kaj literaturo<\/h3>\n\n\n\n<p>Zamenhof estis konvinkita, ke lingvo sen literaturo ne ta\u016dge funkcios kiel plenrajta internacia komunikilo. Tial li mem verkis literaturon en Esperanto. Multaj tradukoj anka\u016d estis faritaj en Esperanton.<br>Post la unua mondmilito, Kalocsay (1891-1976) pruvis la ekvivalenton de Esperanto kun ekzistantaj naciaj lingvoj por tradukoj, inkluzive de poezio. Lia traduko de la libro far Dante &#8220;Inferno&#8221; en rimantaj tercetoj estas konsiderita lia majstra\u0135o.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Esperanto en la mondo<\/h3>\n\n\n\n<p>La lingvo parolata tutmonde estas io determinita far la historio; kiu nacio havas la plej grandan potencon. La romia dominado de granda parto de E\u016dropo signifis, ke la latina restis la internacia lingvo dum longa tempo.<br>Io simila validas por la angla. La fakto, ke la angla estas parolata en la tuta mondo, multe rilatas al la kolonia pasinteco de Anglio.<\/p>\n\n\n\n<p>Kiu lingvo estas akceptita kiel mondlingvo malmulte rilatas al la ecoj de la lingvo mem. Ne temas pri simpleco kaj esprimkapablo, sed rilatas pli al potenco kaj politiko.<br>Esperanto donas al \u0109iuj la saman komencan pozicion. Preska\u016d \u0109iuj devis lerni Esperanton poste en la vivo. Tio donas al \u0109iuj la saman \u015dancon. \u011ci estas simpla kaj efika lingvo, do \u0109iu povas lerni \u011din rapide.<br>En mondo, en kiu okazas pli kaj pli da internacia komunikado, pensu ekzemple pri EU, oni mal\u015dparas multe da tempo, mono kaj energio por \u0109iaj tradukoj. Esperanto kiel interlingvo \u0109i tie povs oferti eliron. Se \u0109iu lernas nur unu plian lingvon (Esperanto), \u0109iuj povas komuniki inter si sen ke iu nacia lingvo fari\u011du la preferata lingvo.<br>Pro sia simpleco Esperanto tre ta\u016dgas kiel bazo por lingvostudado. La lernado de Esperanto akcelas la postan studon de aliaj lingvoj.<\/p>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Multaj lingvoj estas parolataj tra la surfaco de nia terglobo kaj tiu diverseco estas ri\u0109a\u0135o sed foje anka\u016d tre malfacila. Lingvoj disvolvi\u011das. Anka\u016d Esperanto ne nur ekestis el nenie. La Biblio La Biblia rakonto pri la Babela Turo estas antikva ekzemplo, kiu provas klarigi kiel la diverseco de lingvoj esti\u011dis. La homoj ne plu komprenis &hellip; <a href=\"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/eo\/esperanto-longa-sercado\/\" class=\"more-link\">Verder lezen <span class=\"screen-reader-text\">Esperanto, longa ser\u0109ado<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-7469","page","type-page","status-publish","hentry","without-featured-image"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7469","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7469"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7469\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9459,"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7469\/revisions\/9459"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/esperanto-nederland.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7469"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}